Günümüzde bir tartışma çoğu zaman hakikati aramakla başlamıyor; karşı tarafı susturma isteğiyle büyüyor. İnsanlar önce ne söylendiğine değil, kimin söylediğine bakıyor. Ardından etiketler, alaylar ve incitici cümleler geliyor. Tartışmanın sonunda herkes kendi tarafını alkışlıyor; fakat kimse diğerini anlamaya biraz daha yaklaşmış olmuyor. Oysa doğru bir düşünceyi savunmakla karşımızdakini küçük düşürmek aynı şey değildir. Hatta bazen sert üslup, savunduğumuz haklı düşüncenin önüne geçer. İnsanlar mesajı değil, yaralayan tonu hatırlar. Bu yüzden güzel konuşmak yalnızca bir görgü meselesi değil, aynı zamanda hakikate karşı bir sorumluluktur. Kur’an-ı Kerim, Peygamber Efendimizin insanlarla ilişkisini anlatırken önemli bir ölçü koyar: “Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi” (Âl-i İmrân, 3/159). Bu ayet, yumuşaklığın zayıflık olmadığını hatırlatır. Nezaket, yanlış karşısında susmak demek değildir; doğruyu, muhatabın insanlığını çiğnemeden söyleyebilmektir. Hz. Peygamber’in eğitim ve irşat yönteminde de bu incelik görülür. Hatalı bir davranışı düzeltirken kişiyi herkesin önünde teşhir etmeme hassasiyeti, bugünün dünyasında ayrıca önem taşıyor. Çünkü artık bir insanın yanlışını, tek bir görüntü veya ekran kaydıyla milyonların önüne sermek mümkün. Bazen haklı eleştiri adı altında yapılan şey, ölçüsüz bir toplu cezalandırmaya dönüşebiliyor. Elbette kamuya açık yanlışlar kamuya açık biçimde eleştirilebilir. Bir haksızlığı görünür kılmak da gerekebilir. Ancak bunun yolu, hakaret etmek, dedikodu üretmek veya insanı aşağılamak değildir. Kişinin yaptığı iş eleştirilebilir; onuru pazarlık konusu yapılamaz. Ailede, okulda, siyasette, dinî anlatımda ve sosyal medyada kendimize aynı soruyu sormalıyız: “Ben şimdi karşımdakini yenmeye mi çalışıyorum, yoksa ona bir hakikati ulaştırmaya mı?” Bu sorunun cevabı üslubumuzu da belirler. Sözümüz sert olduğunda sesimiz yükselebilir; ama etkimiz azalabilir. Merhametle ve hikmetle kurulan cümle ise bazen kapalı bir kapıyı açar. Haklılığımızı korumak için nezaketimizi kaybetmek zorunda değiliz.